عوارض خطرناک لیزر مو

عوارض خطرناک لیزر مو

نور اعم از مرئی یا فرابنفش از لحاظ زیست فیزیکی به عنوان یک عامل فعال شناخته می‌شود. آفتاب‌سوختگی و رنگ برنزی ناشی از نور آفتاب، از تجربیات معمولی بشر هستند. با پیشرفت تکنولوژی و به‌کارگیری لیزر در پزشکی شناخت عوارض خطرناک لیزر مو از اهمیت فراوانی برخوردار است. در این مقاله به بررسی زیستی نورهای مرئی و آسیب‌های وارده به اعضا و جوارح بدن خواهیم پرداخت.

ساختار آسیب‌شناختی ناشی از نور شامل اثرات گرمایی حاصل از انرژی جذب شده و همچنین واکنش‌های فوتوشیمیایی است. انواع عمده این آسیب‌ها به طول‌موج نور و بافتی که در معرض تابش قرار می‌گیرد بستگی دارد. در مورد کنترل عوارض خطرناک لیزر مو ، اعتقاد بر این است که آسیب اصلی مربوط به اثرات گرمایی است. چشم و پوست از اعضای خیلی حساس بدن در برابر گرما هستند.

عوارض خطرناک لیزر مو

آسیب‌های وارد بر چشم

تابش لیزر بسته به طول‌موج نور و مشخصه‌های جذب انرژی ممکن است به قرینه چشم، عدسی یا شبکیه آسیب‌هایی وارد کند. به دلیل مشخصه‌های عبور و جذب، احتمال آسیب نور مرئی به قرنیه به ازای واحد انرژی نور تابیده بسیار کمتر از احتمال رسیدن آسیب به شبکیه است. عامل اصلی در آسیب‌های وارد به شبکیه، آهنگ دفع انرژی گرمایی از بافت تابش گرفته و تغییر دمای حاصل است. افزایش دمای چند درجه بالاتر از دمای معمول تب انسان می‌تواند آسیب دائمی و جدی بر شبکیه وارد کند.

اثرات ماوراءبنفش در طول‌موج‌های بین ۱۸۰ تا ۳۱۵ نانومتر حاصل نور جوشکاری است. طول‌موج‌های بلندتر از ماوراءبنفش نزدیک (UVA) در طول‌موج‌های ۳۱۵ تا ۴۰۰ نانومتر در عدسی‌ها جذب می­شوند. این طول‌موج‌ها ممکن است باعث ایجاد کاتاراکت (آب‌مروارید) شوند. اثرات شبکیه‌ای در طول‌موج‌های ۴۰۰ تا ۷۸۰ نانومتر (مرئی) بر اثر اثرات فتوشیمیایی توسط نور مرئی اتفاق می‌افتد. در طول‌موج‌های مادون‌قرمز نزدیک ۷۸۰ تا ۱۴۰۰ نانومتر آسیب شبکیه از طریق اثرات فتوشیمیایی، حرارتی و موج ضربه‌ای اتفاق می‌افتد.

عوارض خطرناک لیزر که مستقیم وارد چشم می‌شود می‌تواند به‌صورت لکه بسیار کوچکی (۱۰ تا ۲۰ میکرومتر) روی شبکیه کانونی شود. اثر کانونی شدن قرنیه و عدسی باعث افزایش پرتودهی تا حدود یکصد هزار برابر روی شبکیه می‌شود. این کانونی شدن می‌تواند شدت را تا آستانه آسیب بالا ببرد. مادون‌قرمز دور با طول‌موج‌های از ۳ میکرومتر تا ۱ میلی‌متر توسط سطح جلو چشم جذب می‌شوند. بعضی از تابش‌های مادون‌قرمز میانه با طول‌موج بین ۱۴۰۰ میلی‌متر تا ۳ میکرومتر در عمق بیشتری نفوذ می‌کنند و ممکن است در ایجاد آب‌مروارید نقش داشته باشند. همچنین مادون‌قرمز نزدیک نیز می‌تواند در آب‌مروارید مؤثر باشد.

آسیب‌های پوستی

عوارض خطرناک لیزر مو روی پوست می‌تواند حاصل اثرات فتوشیمیایی و یا حرارتی باشد. نفوذ آن در پوست بر اساس طول‌موج، اندازه لکه و شدت پرتو می‌تواند در اپیدرم یا درم باشد. ماوراءبنفش جذب اپیدرم شده و ریسک ابتلا به سرطان پوست و پیری زودرس پوست را بالا می‌برد. این موارد در طول‌موج‌های بین ۲۳۰ تا ۳۸۰ نانومتر رخ می‌دهد. افزایش رنگدانه ها نیز می‌تواند حاصل پرتوگیری در طول‌موج‌های ۲۸۰ تا ۴۸۰ نانومتر باشد. بعلاوه، واکنش‌های حساس به نور در طول‌موج‌های ۳۱۰ تا ۶۰۰ نانومتر اتفاق می‌افتد. مهم‌ترین اثرات در طول‌موج‌های ۷۰۰ تا ۱۰۰۰ نانومتر، سوختگی و افزایش خشکی پوست است.

تابش مقادیر زیاد انرژی لیزر به پوست ممکن است به سوختگی‌هایی منجر شود که تفاوت چندانی با سوختگی‌های ناشی از گرما و تابش خورشید ندارند. انرژی تابش فرودی به گرما تبدیل می‌شود. افزایش دمای موضعی حاصل، به تغییر ماهیت پروتئین‌های بافت منجر می‌شود. اگر انرژی به‌قدر کافی جذب شود ممکن است آب درون بافت تبخیر شود و خود بافت تا مرحله التهاب و تخریب گرما بگیرد. واکنش پوست در مقابل نور لیزر با ازدیاد میزان رنگ‌دانه ها در بافت‌ها افزایش می‌یابد. عوارض خطرناک لیزر مو علاوه بر خواص نوری ذاتی پوست (مثل بازتاب، عبور و جذب)، به طول‌موج نور، شدت و مدت‌زمان بستگی دارد.

ممکن است بعد از بهبودی آسیب‌های شدید ناشی از تابش، جای زخم‌ها روی پوست باقی بماند. تابش سطح پایین نور لیزر به مدت طولانی عموماً به جراحت کشیده نمی‌شود. تابش سطح پایین نور لیزر، تاکنون علت وقوع بیماری سرطان شناخته‌نشده است. باید خاطرنشان کرد که نور فرابنفش می‌تواند به بیماری سرطان پوست منجر شود.

عوارض خطرناک لیزر مو
عوارض خطرناک لیزر مو

کلاس خطر لیزرها

لیزرها بر اساس آسیب‌هایی که می‌توانند به پوست یا چشم وارد کنند به چهار کلاس طبقه‌بندی می‌شوند. این طبقه‌بندی به ترتیب از کلاس ۱ تا کلاس ۴ میزان خطر افزایش می‌یابد.

کلاس ۱: این لیزرها بی‌خطرند و هیچ‌گونه احتمالی برای آسیب رساندن به چشم در شرایط کاری عادی در این گروه وجود ندارد. این موضوع می‌تواند به دلیل توان محدود آن‌ها باشد و یا به دلیل محصور بودن آن‌ها و عدم تماس در شرایط طبیعی باشد.

کلاس ۲: لیزرهای کم‌توان مرئی که به چشم آسیب نمی‌رسانند مگر آنکه کسی عمداً به آن‌ها خیره شود. واکنش طبیعی بسته شدن چشم‌ها از آسیب جلوگیری خواهد کرد. توان خروجی این کلاس از لیزرها، حدود یک میلی وات است.

کلاس ۳: این لیزرها به دو گروه تقسیم می‌شوند:

  • گروه A لیزرهایی هستند که توان خروجی آن‌ها بین ۱ میلی وات تا ۵ میلی وات است. این لیزرها معمولاً آسیب جدی به چشم نمی‌رسانند. در صورت خیره شدن شخص به نور یا متمرکز شدن با عدسی به چشم آسیب می‌رساند.
  • لیزرهای گروه B برای چشم خطرناک است. نگاه کردن به پرتو مستقیم آن‌ها یا انعکاس آینه‌ای آن‌ها می‌تواند به چشم آسیب جدی وارد کند. این لیزرها خطر آتش‌سوزی ایجاد نمی‌کنند. بازتاب ناشی از سطوح پراکنده از این لیزرها عموماً خطرناک نیستند. در حالت پیوسته توان خروجی آن‌ها بین ۵ تا ۵۰۰ میلی وات است.

کلاس ۴: لیزرهای پیوسته‌ای هستند که توان خروجی آن‌ها بیشتر از ۵۰۰ میلی وات است و یا لیزرهای پالسی و بسیار خطرناک هستند. پرتو مستقیم آن‌ها یا انعکاس آینه‌ای و حتی انعکاس پراکنده پرتوی آن‌ها برای چشم خطر جدی محسوب می‌شود. پرتوهای این لیزرها می‌تواند به پوست نیز آسیب برساند و یا سبب وقوع آتش‌سوزی شود.

منبع: عشقی فرد. حسین / ۱۳۹۷ / لیزر پزشکی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *